સત્વ, રજસ, તામસ: ત્રિગુણાતિત

 ત્રિગુણાતિત પર ટૂંકનોંધ લખો.

ત્રિગુણ અને ત્રિગુણાતિત:

શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાના 14મા અધ્યાયમાં ત્રિગુણનો વિસ્તૃત ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. ત્રિગુણ (સત્વ, રજસ, તમસ) એ પ્રકૃતિના ત્રણ ગુણ છે, જે સમગ્ર બ્રહ્માંડને અને દરેક માનવીના વ્યક્તિત્વને પ્રભાવિત કરે છે. આ ત્રણે ગુણો પ્રકૃતિના મૂળ તત્વો છે અને આપણા વિચારો, આચાર-વ્યવહાર અને જીવનના પ્રત્યેક ભાગ પર તેનો સીધો પ્રભાવ પડે છે.

ત્રિગુણ:

1. સત્વ ગુણ (Satva Guna):
• લક્ષણો:
  સત્વ ગુણ પવિત્રતા, જ્ઞાન, શાંતિ, અને સંતુલનનું પ્રતિક છે. આ ગુણ વૃત્તિમાં શાંતિ, સકારાત્મકતા અને જ્ઞાનની પ્રબળતા લાવે છે.
• પ્રભાવ:
  સત્વ ગુણવાળા લોકો મૃદુ, સત્યપ્રેમી, શાંતિમય અને અન્યોને મદદ કરવા ઇચ્છુક હોય છે. તેઓ જ્ઞાન અને આધ્યાત્મિકતા તરફ આકર્ષિત હોય છે. આ ગુણ માનસિક શાંતિ, સંતુલિત જીવન અને પવિત્રતા તરફ દોરી જાય છે. તેનાથી વ્યક્તિને બ્રહ્મજ્ઞાન અને આત્મજ્ઞાન મેળવવાની પ્રેરણા મળે છે.
2. રજસ ગુણ (Rajas Guna):
• લક્ષણો:
  રજસ ગુણ ચંચળતા, ક્રિયા, અને તીવ્ર ઇચ્છાઓનું પ્રતિક છે. આ ગુણ માનવીમાં મહત્ત્વાકાંક્ષા, કાર્યશીલતા, અને વૈભવની ઇચ્છા લાવે છે.
• પ્રભાવ:
  રજસ ગુણવાળા લોકો સતત કાર્યમાં રહેતા હોય છે અને ભૌતિક સુખો માટે લાલાયિત હોય છે. તેવા લોકો પૈસા, શક્તિ અને સમૃદ્ધિ માટે અવિરત મહેનત કરે છે. જોકે, આ ગુણ અશાંતિ અને આકાંક્ષાઓને પણ પ્રોત્સાહિત કરે છે, જેથી વ્યક્તિ અપ્રસન્ન અને તણાવમાં જીવે છે.
3. તમસ ગુણ (Tamas Guna):
• લક્ષણો:
  તમસ ગુણ આલસ, અજ્ઞાન અને અંધકારનું પ્રતિક છે. તે વ્યક્તિને નિષ્ક્રિય, અવિચારી અને પછાત બનાવે છે.
• પ્રભાવ:
  તમસ ગુણવાળા લોકો આલસ, અજ્ઞાન અને મૂઢતામાં ફસાયેલા રહે છે. તેઓ આત્મમન્થન અને આધ્યાત્મિકતા તરફથી દુર રહે છે. તમસથી પ્રભાવિત વ્યક્તિ જીવનમાં કોઈ ઉત્સાહ કે ધ્યેય રાખતી નથી અને નકારાત્મકતામાં જીવતી રહે છે.

ત્રિગુણાતિત (Trigunatit):

જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ આ ત્રણે ગુણો – સત્વ, રજસ, અને તમસ – ના પ્રભાવથી ઉપર ઊઠી જાય છે, ત્યારે તેને "ત્રિગુણાતિત" કહેવાય છે. ત્રિગુણાતિત વ્યક્તિ તેવા કર્મો કરે છે, જેનાથી તે આ ત્રણે ગુણોથી દૂર રહે છે અને દૈનિક જીવનમાં એ ગુણોનું કોઈ પ્રભાવ નહીં રહે. ભગવાન શ્રી કૃષ્ણના મત અનુસાર, ત્રિગુણાતિતનો અર્થ છે સંસારના બંધનોમાંથી મુક્ત થઈને ભગવાન તરફનું પૂર્ણ સમર્પણ.